ТАТАРСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ МӘГАРИФ ҺӘМ ФӘН МИНИСТРЛЫГЫ

ГОМУМИ БЕЛЕМ БИРҮ ОЕШМАЛАРЫНДА РУС ТЕЛЕНДӘ СӨЙЛӘШҮЧЕ БАЛАЛАР ӨЧЕН “ТАТАР ТЕЛЕ” ПРЕДМЕТЫННАН ҮРНӘК  ПРОГРАММА

                              Авторлары: 
Р.З.Хәйдәрова 
К.С.Фәтхуллова 
Г.М. Әхмәтҗанова

КАЗАН - 2016 

ЭЧТӘЛЕК
Аңлатма язуы ..............................................................................................

1-4 нче сыйныфларда “Татар теле” предметын укыту буенча үрнәк программа.....................................................................................................
Укытуның планлаштырылган нәтиҗәләре ...................................................
Уку предметының төп эчтәлеге ....................................................................
Үрнәк тематик планлаштыру....................................................................... 

5-9 нчы сыйныфларда “Татар теле” предметын укыту буенча үрнәк программа....................................................................................................
Укытуның планлаштырылган нәтиҗәләре ...................................................
Уку предметының төп эчтәлеге ....................................................................
Үрнәк тематик планлаштыру......................................................................

10-11 нче сыйныфларда “Татар теле” предметын укыту буенча үрнәк программа....................................................................................................
Укытуның планлаштырылган нәтиҗәләре ...................................................
Уку предметының төп эчтәлеге ....................................................................
Үрнәк тематик планлаштыру........................................................................

                                                                                                                                         
АҢЛАТМА ЯЗУЫ
Рус телле балаларга “Татар теле” предметын  укытуның эчтәлеген билгеләү өчен тәкъдим ителгән үрнәк төп укыту программасы Федераль Дәүләт стандартларында күрсәтелгән гомуми белем бирү нәтиҗәләренә куелган таләпләргә нигезләнеп эшләнде. 
Федераль Дәүләт стандартларында белем бирү системасының  төп үсеш юнәлеше – системалы-эшчәнлекле (системно-деятельностный подход) юнәлеш,  ә системаны барлыкка китерә торган төп компонент – нәтиҗә: шәхескә кагылышлы нәтиҗә, метапредмет, предмет нәтиҗәләре дип билгеләнелә. Стандартларда күрсәтелгән бу концептуаль методологик күрсәтмә рус телле балаларга татар теле укыту системасын оештыруның да нигезе булып тора. 
Программа  Федераль Дәүләт стандартлары таләпләренә җавап бирә торган коммуникатив технологияне төп укыту ысулы буларак билгели. Укыту процессын, гомуми дидактик принциплардан тыш, коммуникатив технологиянең  түбәндәге  төп принципларын исәпкә алып оештыру тәкъдим ителә. 
Аралашуга аралашу аша өйрәтү принцибының төп эчтәлеге – телгә өйрәтү шартларын тормышта телне куллану шартларына якынлаштыру. Программага коммуникатив технология нигезендә эчтәлек сайлау стратегиясе һәм тактикасы түбәндәгечә оештырылды: башта балаларның яшь үзенчәлегенә карап, аларның аралашу сфералары, аралашу ситуацияләре ачыкланды, аннан соң ул сфераларда сөйләшүне оештыра алырлык лингвистик материал сайланды. 
 Шәхси индивидуальләштерү принцибының төп эчтәлеге – укыту процессын укучыларның шәхси ихтыяҗларын, теләк-омтылышларын, индивидуаль-психологик үзенчәлекләрен исәпкә алып оештыру. Башлангыч сыйныфларда эчтәлек укучыларның аралашу сфереларын исәпкә алып сайланса, урта һәм югары сыйныф укучылары өчен эчтәлек әхлакый проблемалар тирәсенә тупланды. Аңлашыла: бу әхлакый проблемалар, нигездә, балаларның тормыштагы төрле мөнәсәбәтләрен чагылдыра. Шунлыктан, укучыларда бу мөнәсәбәтләргә карата үз фикерләрен әйтү, димәк, сөйләшергә теләү ихтыяҗы туа. 
 Телне актив фикерләү нигезендә өйрәнү принцибының төп эчтәлеге – аралашу ситуацияләрендә сөйләм бурычына тәңгәл килгән лексик-грамматик материалны укучыларның мөстәкыйль куллануын тәэмин итү. Шуңа күрә программада аралашу өчен коммуникатив максатлар, өлкән сыйныфларда аралашу проблемалары күрсәтелеп барды. Лингвистик материал һәм сөйләм үрнәкләре программада коммуникатив максаттан, аралашу проблемаларыннан чыгып билгеләнде.
Телне функциональ төстә өйрәнү принцибының төп эчтәлеге – лексик-грамматик материалның академик тәртиптә бирелмичә, ә коммуникатив максаттан, аралашу ихтыяҗыннан һәм куллану ешлыгыннан чыгып билгеләнүе. Башлангыч этапта грамматик материал лексик-грамматик төзелмәләр формасында тәкъдим ителсә, урта һәм югары сыйныфларда грамматик материал, нигездә, филологик формада, грамматик кагыйдәләр нигезендә, куллану ешлыгыннан чыгып тәкъдим ителде.
Ана телен исәпкә алу принцибының төп эчтәлеге – балаларның ана теле буенча белемнәр системасын исәпкә алу. Программа материалын сайлаганда, балаларның ана теле буенча белемнәр системасы исәпкә алынды. Яңа грамматик кагыйдәләр бары тик ана телендә өйрәнелгәннән соң гына кертелә барды, ә дәреслекләрдә грамматик кагыйдәләрнең рус һәм татар телләрендә бирелүе укучыларның белем сыйфатын күтәрүгә зур этәргеч булып тора.
Программа татар телен укытуда бердәм белем бирү киңлеген тәэмин итү максатын күздә тота.  Әлеге программа рус телле балаларга татар теле укыту буенча эш программаларын төзү өчен нигез булып тора: ул укыту предметының мәҗбүри өлешен билгели. Эш программаларына, мәктәпнең эш үзенчәлеген, укучыларның индивидуаль мөмкинлекләрен исәпкә алып, уку материалын өйрәнүгә сәгатьләр саны бүленешен һәм  материалны өйрәнү эзлеклелеген билгеләүдә, эчтәлекне киңәйтүдә, шулай ук укучыларның коммуникатив компетенцияләрен формалаштыру юлларын ачыклауда укытучылар  үзгәрешләр кертә алалар.  Бу үзгәрешләр эш программаларының аңлатма язуында чагылыш таба. 
Программа дәүләт контроле һәм белем сыйфатын билгеләү системасы  өчен нигез булып тора.
Тәкъдим ителгән программа түбәндәге эчтәлекне үз эченә алды: укыту предметының төп нәтиҗәләрен күзаллаган укыту максатлары; укытуның шәхси, метапредмет һәм сөйләм эшчәнлеге төрләре буенча  планлаштырылган  нәтиҗәләре,  укыту максатларына туры килгән эчтәлек, укучының сөйләм эшчәнлеге күрсәтелгән үрнәк тематик план.

1-4 нче сыйныфларда “Татар теле” предметын укыту буенча үрнәк программа
Татарстан Республикасы мәктәпләре өчен башлангыч белем бирү баскычында татар теле һәм әдәби укуга 642 сәгать билгеләнә. Шулай ук, базис укыту планында һәр сыйныфта сәгатьләр саны бүленеше түбәндәгечә күрсәтелә: 
I сыйныф –    4 сәгать – 132 сәгать; 
II сыйныф – 5 сәгать – 170 сәгать; 
III сыйныф – 5 сәгать – 170 сәгать;
IV сыйныф – 5 сәгать – 170 сәгать.
 Федераль дәүләт башлангыч белем бирү стандарты нигезендә башлангыч белем  төп гомуми белем бирүнең беренче баскычы булып тора.  Татар телен дәүләт теле буларак укыту процессы  түбәндәге максатларны күзаллап оештырыла: 
–	 татар телен балаларның яшь үзенчәлекләренә туры килгән сфераларда аралашу чарасы буларак өйрәнү; 
–	укучыларның фикер йөртү, интеллектуаль һәм иҗади сәләтләрен үстерү; 
–	универсаль уку гамәлләрен формалаштыру,  аларны мөстәкыйль уку эшчәнлегенә әзерләү;
–	укучыларның күпмилләтле җирлектә аралашу культурасын үстерү; 
–	татар халкының мәдәниятенә, милли үзенчәлекләренә карата хөрмәт хисе формалаштыру; 
–	татар телен дәүләт теле буларак өйрәнүгә ихтыяҗ тудыру;
–	укучыларны рухи һәм әхлакый яктан тәрбияләү.

1.	Укытуның планлаштырылган нәтиҗәләре
 Күрсәтелгән максатлар нигезендә башлангыч сыйныфларда татар теле укытуның планлаштырылган нәтиҗәләре билгеләнде.
Башлангыч гомуми белем бирү баскычында татар теленә өйрәтүнең    шәхескә кагылышлы нәтиҗәләре: 
–	укучыларда татар теленең күп мәдәниятле дөньядагы роле һәм мөһимлеге турында беренчел күзаллаулар формалашу;
–	үзе яшәгән туган җирнең һәм зур ватанның берлеге, бердәмлегенә  карата хөрмәт хисләре туу;
–	шәхесара һәм мәдәниара аралашуда татар телен куллануга уңай карашта  булу;
–	 әхлаклылык һәм гуманизм кебек   гомумкешелек принципларын, гаилә һәм мәктәп кыйммәтләрен хөрмәт итү һәм аларны үтәүгә омтылу;

Татар теленә өйрәтүнең метапредмет нәтиҗәләре: 
–	уку максатын (сөйләм бурычын) аңлап, аңа тәңгәл килерлек мәгълүматны сайлый белү;
–	гомуми уку кунекмәләренә ия булу һәм үз эшчәнлегеңне оештыра алу; 
–	үз эшчәнлегеңне планлаштыру, аны контрольдә тоту һәм бәяли белү;  
–	укылган яки тыңланган мәгълүматның эчтәлегенә бәя бирә белү;
–	өстәмә мәгълүмат алу өчен, белешмә чыганаклардан мөстәкыйль файдалана алу;
–	таблица, схема, кагыйдә формасында бирелгән белешмә материалдан файдалану;
–	коммуникациягә керә белү сәләтләре булу;
–	парларда, төркемнәрдә эшли белү күнекмәләре булу.	
	Башлангы этапта татар теленә өйрәтүнең предмет нәтиҗәләре эчтәлекне тематик плалаштыру бүлегендә,  укучыларның эшчәнлек төрләренә характеристика графасында һәр тема буенча күрсәтелде.
Сөйләм эшчәнлегенең төрләре буенча башлангыч мәктәпне тәмамлаучы түбәндәге күнекмәләргә ия була:
Сөйләү
–	сөйләм бурычына туры килгән  лекссик-грамматик материалны кулланып,  әңгәмәдәшең белән контактка керү: сөйли, сорый белү; сөйләмне башлый, дәвам итә, төгәлли белү;
–	телдән монологик сөйләм (тасвирлау, хикәяләү, фикер йөртү) күнекмәләренә ия булу; орфоэпик нормаларны үтәү;
–	укыганның эчтәлеген сөйләү, эчтәлеккә карата фикереңне әйтә белү;
–	текстны үзгәртеп, аналогик текстлар төзеп сөйләү;
–	көндәлек аралашу ситуацияләренә бәйле сөйләм  этикеты үрнәкләрен гамәли үзләштерү (сәламләү, саубуллашу, гафу үтенү, рәхмәт әйтү, үтенеч белдерү);
–	сөйләм этикеты үрнәкләрен кулланып, гади диалогларда катнашу;
–	предметны, персонажны яки рәсемне тасвирлау;
–	үзе, гаиләсе, дусты, шәһәре (авылы), табигать турында сөйләү;
–	укылган (тыңланган) текстның эчтәлеген кыскача сөйләү;
–	персонажга кыскача характеристика бирү;
Тыңлап аңлау
–	аралашу барышында укытучының һәм сыйныфташларның сөйләмен ишетеп аңлау, вербаль яки вербаль булмаган  рәвештә җавап кайтару;
–	тыңлана торган тексттагы мәгълүматны аңлау, аның эчтәлеге буенча сорауларга җавап бирү.
Уку
–	татар сүзенең график образын аның авазлы образы белән чагыштыру;
–	укуның орфоэпик һәм интонацион нормаларын белү;
–	өйрәнелгән материалга нигезләнгән кечкенә күләмле текстның эчтәлеген аңлап, сәнгатьле итеп һәм әйтелеш нормаларын саклап уку;
–	тексттан кирәкле мәгълүматны табу;
–	укылган мәгълүматка бәйле гади нәтиҗәләр ясау;
–	контекст нигезендә таныш булмаган сүзләрнең мәгънәсенә төшенү.
Язу
–	тексттан сүзләрне, сүзтезмәләрне, гади җөмләләрне күчереп язу;
–	үрнәк буенча бәйрәмгә чакыру язу;
–	үрнәк буенча дустыңа хат язу;
–	үтелгән тема буенча кечкенә инша язу;
–	сөйләм бурычын аңлап, кыскача үз фикереңне язмача белдерү.
–	текстның эчтәлеге буенча сорауларга язмача җавап бирү;
–	терәк сүзләр ярдәмендә хикәя төзеп язу;
–	гади анкетаны тутыру.

2.	Уку предметының төп эчтәлеге
Телдән һәм язма сөйләмнең эчтәлеге белем һәм тәрбия бирү максатларына, шулай ук башлангыч мәктәп укучыларының яшь үзенчәлекләренә һәм мәнфәгатьләренә туры килә. Ул түбәндәгеләрне үз эченә ала.
Әйдәгез танышабыз! Дуслар, сыйныфташлар белән танышу: исеме, яше, кайда яшәве, укуы. Сөйләм этикеты үрнәкләрен кулланып сәламләү, хәл сорау, саубуллашу.
Минем мәктәбем һәм сыйныфым. Дәресләр, уку әсбаплары. Укытучылар. Татар теле дәресләре. Китапханә. Сыйныфташлар белән үзара мөнәсәбәтләр.
Мин һәм гаиләм.  Гаилә әгъзалары, аларның исемнәре, һөнәрләре. Ялны бергә үткәрү,  ял көне (зоопаркта, циркта, бакчада). 
Өйдәге хезмәт. Өлкәннәргә булышу. Әдәпле сөйләшү кагыйдәләре. Өлкәннәргә булышу. Өлкәннәрне хөрмәт итү.
Көндәлек режим.  Көндәлек вакытны бүлү. Гигиена. Сәламәтлек. 
Кибеттә. Өс киеме, аяк киеме, ашамлыклар, уенчыклар, китаплар кибетендә. Базарда.  
 Ашханәдә. Мәктәп ашханәсендә. Яраткан ризыклар. Без табын әзерлибез.
Мин һәм дусларым. Исемнәре, яше, тышкы кыяфәте, характеры, мавыгулары. Уртак шөгыльләр. Дустыма хат язу. 
Бәйрәмнәр. Туган көн, Яңа ел, Әниләр көне. Татар һәм рус халыкларының милли бәйрәмнәре һәм йолалары. Бүләкләр. Котлаулар. Кафеда. Милли ризыклар.
Спорт һәм спорт уеннары. Минем яраткан шөгыльләрем һәм уеннарым. Спорт уеннары. Җәйге, кышкы спорт төрләре. 
Татарстан республикасы. Гомуми мәгълүмат: исеме, башкаласы, шәһәрләре, елгалары. Транспорт. Истәлекле урыннар.   
Туган якның табигате. Йорт хайваннары һәм кыргый хайваннар.  Кошлар. Үсемлекләр. Ел фасыллары. Һава торышы. Табигатьне саклау.
Ял итү. Җәйге ял. Кышкы ял.   Авылда ял итү.
Татар халкының күренекле шәхесләре. Балалар язучылары һәм шагыйрьләре. Композиторлар һәм рәссамнар.
Балалар фольклоры. Санамышлар, тизәйткечләр, табышмаклар, шигырьләр, җырлар, әкиятләр. 

Лингвистик белемнәр һәм аларны сөйләмдә куллан күнекмәләре
 Графика, каллиграфия, орфография. 
Татар алфавиты. Аваз-хәреф мөнәсәбәтләре. Транскрипция билгеләре. Уку һәм язу кагыйдәләре. Сүзне юлдан юлга күчерү. Җөмләне баш хәрефтән яза башлау. Ялгызлык исемнәрне баш хәрефтән язу. Җөмлә ахырында тыныш билгеләре (нокта, сорау һәм өндәү билгеләре).
Сөйләмнең фонетик ягы. 
Татар телендәге барлык авазларны ишетеп тану. Сингармонизм законы. Калын һәм нечкә әйтелешле сүзләр. Сингармонизм законына буйсынмаган сүзләр. Ә, ү, ө, ы, э, о сузык авазлары булган сүзләр.  Кушма сүзләр (көньяк, төньяк, кулъяулык). Үзенчәлекле тартык авазлы  сүзләр [къ],  [гъ], [w], [җ], [ң], [һ], [ч] [‘] (һәмзә). Ике тартык янәшә килгән сүзләр (аккош, китте).  Я, ю, е хәрефләре булган сүзләр: ярата [йарата], яши [йәши], юл [йул], юкә [йүкә], ел [йыл], егет [йэгэт]. Кыска һәм озын сузыклар, яңгырау тартыкларның иҗек яки сүз ахырында саңгыраулануы. Сүз, фраза басымы һәм аның үзенчәлекләре. Җөмләнең мәгънәви төркемнәргә бүленеше. Хикәя, боеру, тойгылы җөмләләрнең ритмик-интонацион үзенчәлекләре. Санау интонациясе. Сөйләм этикеты үрнәкләренең интонациясе. 
Сөйләмнең лексик ягы. 
Башлангыч мәктәптә аралашу темаларына караган лексик берәмлекләрне рецептив һәм продуктив рәвештә үзләштерү (800сүз). Гади тотрыклы гыйбарәләр; татар сөйләм этикеты берәмлекләре, клишелар.  Татар һәм рус телләре өчен уртак сүзләр. Алынма сүзләр (компьютер, фильм). Сүз ясалышы турында беренчел мәгълүмат бирү: парлы (савыт-саба), кушма (ташбака) һәм тезмә (салават күпере) сүзләр. Күп мәгънәле сүзләргә гади мисаллар.
Сөйләмнең грамматик ягы.
Кем? нәрсә? сорауларына җавап бирә торган сүзләр. Исемнәр. Исемнәрнең сан белән төрләнеше. Исемнәрнең килеш белән төрләнеше. Исемнәрнең тартым белән төрләнеше. Ялгызлык исемнәр. Гади, чагыштыру һәм артыклык дәрәҗәсендәге сыйфатлар. Зат, сорау, күрсәтү (бу, менә) алмашлыклары. Зат алмашлыкларының иялек һәм юнәлеш килешләрендә кулланылуы. Микъдар саннары (100 гә кадәр), тәртип саннары (100 гә кадәр). Хәзерге заман, билгеле үткән заман хикәя фигыльнең барлыкта һәм юклыкта төрләнеше. Вакыт рәвешләре (бүген, иртәгә, кичә, иртән). Урын рәвешләре (анда, монда). Еш кулланыла торган бәйлекләр: белән, турында, өчен, кебек, кадәр, соң, аша. Бәйлекләрнең исемнәр һәм алмашлыклар белән кулланылышы. Бәйлек сүзләр (алдында, артында, астында, өстендә). Кисәкчәләр (-мы/-ме, түгел, әле).
Җөмләнең төп коммуникатив төрләре: хикәя, сорау, боеру җөмләләр.  Татар җөмләсендә сүз тәртибе. Раслау һәм инкарь җөмләләр. Гади фигыль хәбәрле (Мин татарча беләм) һәм исем хәбәрле (Безнең гаиләбез тату)  гади җөмлә. Гади җәенке җөмләләр. Тиңдәш кисәкле җөмләләр. Һәм, ә, ләкин, чөнки теркәгечле җөмләләр. 

3.	Үрнәк тематик планлаштыру
Курс эчтәлеге, якынча сәгатьләр саны	Укучы эшчәнлеге төрләренә характеристика	
Әйдәгез танышабыз! (14 сәгать) 
Дуслар, сыйныфташлар белән танышу: исеме, яше, кайда яшәве, укуы. Сөйләм этикеты үрнәкләрен кулланып сәламләү, хәл сорау, саубуллашу.	Үзең турында сөйләү, әңгәмәдәшеңнең сорауларына җавап бирү. 
Әңгәмәдәшең белән контакт урнаштыру: исәнләшү, хәлен сорау, саубуллашу. 
Дусларыңны бердәм эшчәнлеккә чакыру. Бергә уйнарга чакыру.	
Минем мәктәбем һәм сыйныфым. (110 сәгать) 
Дәресләр, уку әсбаплары. Укытучылар. Татар теле дәресләре. Китапханә. Сыйныфташлар белән үзара мөнәсәбәтләр.
	Уку-язу әсбапларының исемнәрен, барлыгын, юклыгын әйтү, үзеңә  сорап алу, иптәшеңә тәкъдим итү.
Предметларның кайдалыгын ачыклау, әйтеп бирү. 
Уку хезмәте, яраткан китаплар, әсәр геройлары турында фикер алышып, диалогик сөйләм оештыру.  
Уку эшчәнлегеңне бәяләү.
1 нче сентябрь бәйрәме турында сөйләү. 	
Мин һәм гаиләм.  (50 сәгать) 
Гаилә әгъзалары, аларның исемнәре, һөнәрләре. Ялны бергә үткәрү,  ял көне (зоопаркта, циркта, бакчада). 	Гаилә әгъзаларын атау, алар турында (исемнәре, яшьләре, холыклары, һөнәрләре) сөйләү. 
	
Өйдәге хезмәт, өлкәннәргә булышу. (20 сәгать) 
Өлкәннәргә хөрмәт. Әдәпле сөйләшү кагыйдәләре. Өлкәннәргә булышу. Өлкәннәрне хөрмәт итү.
	Өй хезмәтенә караган диалогта катнашу. 
Эш кушу, эшне үтәүгә ризалык яисә ризасызлык белдерү, ярдәм сорау, ярдәм тәкъдим итү.
Эшнең уңай үтәлешенә карап рәхмәт белдерү, мактау.  	
Көндәлек режим. (18 сәгать)  
Гигиена. Сәламәтлек. 
	Үзеңнең көндәлек режимың турында сөйләү.
Вакытны әйтү, сорау.
Шәхси гигиена предметларының барлыгын, юклыгын әйтү, үзеңә  сорап алу, иптәшеңә тәкъдим итү.
Рольле уеннарда катнашу: табип бүлмәсендә сөйләшү; авыру кешегә ярдәм тәкъдим итү; сәламәт булу өчен киңәшләр бирү. 	
Кибеттә. (40 сәгать) 
Өс киеме, аяк киеме, ашамлыклар, уенчыклар, китаплар кибетендә. Базарда.  
	“Өс киеме”, “Аяк киеме”, “Ашамлыклар”, “Уенчыклар”, “Китаплар” кибетләрендә, “Базарда” темаларына диалогик сөйләм оештыру. 
Яраткан яшелчәләр, җиләк-җимешләр турында хәбәр итү.	
Ашханәдә. (28 сәгать)
Мәктәп ашханәсендә. Яраткан ризыклар. Без табын әзерлибез.
	Мәктәп ашханәсе, табын әзерләү тәртибе турында сөйләү.
Яраткан ашлар турында фикер алышуда катнашу.	
Мин һәм дусларым. (25 сәгать) 
Исемнәре, яшьләре, тышкы кыяфәтләре, характерлары, мавыгулары. Уртак шөгыльләр. Дустыма хат язу. 
	Дустың, аңа хас сыйфатлар турында сөйләү. 
Дус белән бергә нинди эшләрдә катнашуың, шөгыльләр турында сөйләшү.
Чын дусның нинди булуын төрле аргументлар белән раслап сөйләү. Дуска хат язу.	
Әдәпле булыйк. (18 сәгать)
Әдәпле сөйләшү. Телефоннан әдәпле сөйләшү. Туган көнгә чакыру. Табын янында. Без бүләкләр бирәбез.	Телефоннан әдәпле сөйләшә белү. Туган көнгә чакыра белү. Килгән кунакларны каршылау.  Туган көнгә бүләк алып килгәнне әйтү, котлау. Бер-береңне табынга чакыру, кыстау, ашаганнан соң рәхмәт әйтү. Бәйрәм белән котлау. Өлкәннәргә урын тәкъдим итү. 	
Бәйрәмнәр. (28 сәгать)
Туган көн, Яңа ел, Әниләр көне. Татар һәм рус халыкларының милли бәйрәмнәре һәм йолалары. Бүләкләр. Котлаулар. Кафеда. Милли ризыклар.	Милли бәйрәмнәр, ризыклар турында сөйләү; бәйрәм белән котлау; кунакларны чакыру; кыстау.
Бүләкләр, яраткан ризыклар турында фикер алышып сөйләшү.
	
Спорт уеннары һәм сәламәтлек. (39 сәгать)   
Минем яраткан шөгыльләрем һәм уеннарым. Спорт уеннары. Җәйге, кышкы спорт төрләре. 	Кышкы һәм җәйге спорт төрләре, спорт түгәрәкләре, яраткан спорт уеннары турында хәбәр итү.
 Уенга чакыру.	
Татарстан республикасы. (54 сәгать)   
Гомуми мәгълүмат: исеме, башкаласы, шәһәрләре, елгалары. Транспорт. Истәлекле урыннар.   

	Россиянең һәм Татарстанның дәүләт символикалары, төрле милләт халыклары турында хәбәр итү; башкалалары турында сөйләү.
Россиядәге, Татарстандагы шәһәрләр турында сөйләшү.	
Туган якның табигате. (92 сәгать) 
Йорт хайваннары һәм кыргый хайваннар.  Кошлар. Үсемлекләр. Ел фасыллары. Һава торышы. Табигатьне саклау.
	Туган як табигатен, һава торышын, ел фасылларын сурәтләп сөйләү.
Йорт хайваннары һәм кыргый хайваннар, күчмә кошлар турында мәгълүмат бирү; аларны сурәтләп сөйләү; диалогик сөйләмнәрдә куллану.
Табигатьне саклау турында фикер алышу.	
Ял итү. (80 сәгать)  
Җәйге ял. Кышкы ял.   Авылда ял итү.	Җәйге, кышкы яллар, төрле сәяхәтләр турында фикер алышып сөйләшү, тәкъдимнәр әйтү.	
Татар халкының күренекле шәхесләре. (26 сәгать) 
Балалар язучылары һәм шагыйрьләре. Композиторлар һәм рәссамнар.
Балалар фольклоры. Санамышлар, тизәйткечләр, табышмаклар, шигырьләр, җырлар, әкиятләр. 	Татар балалар язучылары, шагыйрьләре турында (Г. Тукай, М. Джалиль, Б. Рахмат, Ш. Галиев, Р. Миннуллин,  Р. Батулла)  кыскача белешмәләр бирү.
Укылган әсәрләрнең эчтәлекләре буенча фикер алышу.
Балалар фольклоры әсәрләреннән табышмакларны, тизәйткечләрне, санамышларны, мәкальләрне дөрес һәм тиешле интонация белән әйтү.

5-9 нчы сыйныфларда “Татар теле” предметын укыту буенча үрнәк программа
Урта баскыч укучыларын характерлаучы төп үзенчәлек – ул балалык чорыннан мөстәкыйльлеккә омтылучан яшүсмерлек чорына күчү. Бу чорда укучыларда, психологлар билгеләвенчә, күбрәк яшьтәшләре белән үзара мөнәсәбәтләр кызыксындыра; төрле мораль проблемаларны, мораль-этик нормаларны анализлау, үзара фикерләшү, сөйләшү шул проблемалар буенча бара. Балаларда,  шәхес буларак мөстәкыйльлеккә, үз фикереңне яклауга омтылу кебек сыйфатлар формалаша.
Укучыларның фикерләү мөмкинлекләре киңәя: индуктив, дидуктив фикерләү, чагыштыра белү, классификацияләү, дискуссиягә керә белү, гепотиза куя белү, проектлаштыру кебек эшчәнлек төрләренә өстенлек бирелә.
 Программага эчтәлек тә, укучыларның эшчәнлек төрләре дә  шушы чорның яшь үзенчәлекләренә туры китереп сайланды. 	
Төп гомуми белем бирү мәктәбендә рус телле балаларга татар теле укыту түбәндәге максатларга юнәлтелгән:
•	татар телендә сөйләшүчеләр белән телдән яки язмача аралашу күнекмәләре булдыру: укучыларның  татар теле буенча лексик, грамматик күнекмәләрен филологик белемнәр суммасы дәрәҗәсендә генә калмыйча, ә сөйләм эшчәнлегенең барлык төрләрендә дә аралашуда кулланырлык дәрәҗәгә җиткерү; укучылар нинди дә булса сүзне, я грамматик категорияне тану, аеру, аңлау, тәрҗемә итү дәрәҗәсендә генә түгел, аларны аралашу максатыннан мөстәкыйль кулланырлык дәрәҗәдә өйрәнү;
•	коммуникатив бурычлар куя һәм хәл итә белү, адекват рәвештә аралашуның вербаль һәм вербаль булмаган чараларыннан,  сөйләм этикеты үрнәкләреннән  файдалана алу, итагатьле һәм киң күңелле әңгәмәдәш булу;
•	“Татар теле” предметына карата уңай мотивация һәм тотрыклы кызыксыну булдыру, һәм шулар нигезендә белем алуның алдагы баскычларында татар телен уңышлы үзләштерүгә шартлар тудыру;
•	төп гомуми белем бирү баскычын төгәлләгәндә, укучының үзенә һәм үзенең әйләнә-тирәсендәге кешеләргә, тормыштагы яшәеш проблемаларына карата дөньякүләм кабул ителгән шәхси кыйммәтләрне формалаштыру.

1.	Укытуның планлаштырылган нәтиҗәләре
Күрсәтелгән максатлар нигезендә татар теле укытуның планлаштырылган нәтиҗәләре билгеләнде.
Укытуның шәхескә кагылышлы нәтиҗәләре:
•	укучыларда күпмилләтле җирлектә яшәүче халыкларга карата ихтирамлык, гражданлык бердәйлеге хисләре формалаштыру; милли үзаң һәм башка милләт культураларына карата толерантлы караш булдыру;
•	туган җир, Ватан төшенчәләре, үз культураң аша дөнья культурасына карата ихтирам тәрбияләү, аны өйрәнү теләге формалаштыру;
•	шәхеснең үз-үзен актуальләштерү шарты буларак, аның мөстәкыйльлеген һәм җаваплылыгын үстерү;
•	әйләнә-тирәдәге кешеләргә карата игелеклелек, ышаныч һәм игътибарлылык, ярдәм күрсәтүгә әзерлек, ихтирам, әңгәмәдәшне тыңлый һәм ишетә белү, кешеләрнең үз фикеренә хокукын таный белү нигезендә аралашу һәм хезмәттәшлек итү өчен, психологик шартлар формалаштыру;
•	үзлегеңнең белемеңне арттыру һәм үз-үзеңне тәрбияләү нигезендә, үз эшчәнлегеңне оештыра алу осталыгын формалаштыру;
•	әхлакый кагыйдәләрдә ориентлашу, аларны үтәүнең мәҗбүрилеген аңлау;
•	әдәби әсәрләрдәге төрле тормыш ситуацияләренә һәм геройларның гамәлләренә гомумкешелек нормаларыннан чыгып бәя бирә белү;
•	гаилә, туган ил, мәрхәмәтлелек төшенчәләрен кабул итү, башкаларга карата түземлелек, кайгыртучанлык, кеше кадерен белү кебек хисләр формалашкан булу.
Укытуның метапредмет нәтиҗәләре
Төп белем бирү баскычында татар теле, танып белү чарасы буларак,  укучыларның фикер йөртү,  интеллектуаль һәм иҗади сәләтләрен үстерүгә, шулай ук, реаль тормышта туган проблемаларны хәл итү өчен кирәк булган универсаль уку гамәлләрен (танып белү, регулятив, коммуникатив) формалаштыруга хезмәт итә.
Танып белү нәтиҗәләре:
–	фикерләүне үстерү белән бәйле психик функцияләр: логик фикерләү, сәбәп-нәтиҗә бәйләнешләрен табу, индуктив, дедуктив фикерли белү;
–	иҗади һәм эзләнү характерындагы  проблеманы  билгеләү, аларны  чишү  өчен алгоритм төзи белү;
–	 объектларны  чагыштыру, классификацияләү  өчен уртак билгеләрне  билгели белү;
–	төп мәгълүматны  аеру, укылган яки тыңланган мәгълүматның эчтәлегенә бәя бирә белү;
–	тиешле мәгълүматны табу өчен, энциклопедия, белешмәләр, сүзлекләр, электрон ресурслар куллана белү.
Регулятив нәтиҗәләр:
–	уку хезмәтендә үзеңә максат куя, бурычларны билгели белү; 
–	эш тәртибен аңлап, уку эшчәнлеген оештыра, нәтиҗәле эш алымнарын таба  белү;
–	уку эшчәнлеге нәтиҗәләрен контрольгә ала белү;
–	билгеләгән  критерийларга таянып, эш сыйфатына бәя бирә белү;
–	укудагы уңышларның, уңышсызлыкларның сәбәбен аңлый, анализлый белү;
–	ихтыяр көче, максатчанлык, активлык кебек сәләтләр формалашу.
Коммуникатив нәтиҗәләр:
–	әңгәмәдәшеңнең фикерен тыңлый, аңа туры килерлек җавап бирә белү;
–	әңгәмәдәш  белән  аралашу калыбын төзи белү;
–	аралашучанлык, хислелек, эмпатия хисләре формалашу;
–	парларда һәм күмәк эшли белү;
–	мәгълүматны туплау өчен, күмәк эшли белү;
–	әңгәмәдәшең белән сөйләшүне башлый, дәвам итә, тәмамлый белү.
Укытуның предмет нәтиҗәләре
Укучының төп гомуми белем бирү мәктәбен тәмамлаганда, сөйләм эшчәнлеге төрләре буенча түбәндәге предмет нәтиҗәләренә ия булуы планлаштырыла:
диалогик сөйләм:
–	стандарт ситуацияләрдә сөйләмне башлый, дәвам итә, төгәлли белү;
–	парлап яки күмәк сөйләшү барышында, үз фикереңне аңлата, раслый, дәлилли белү, ситуация аңлашылмаганда, сорау биреп ачыклау;
–	вакыйганы ачыклау максатыннан сораштыру;
–	риза булмау, үтенечне кире кагу;
–	бергә эшләргә тәкъдим итү.
монологик сөйләм:
–	кереш, эндәш сүзләрне кулланып, орфоэпик һәм  грамматик нормаларны саклап, үз фикереңне төгәл җиткерү;
–	укыганның, ишеткәннең төп эчтәлеген җиткерә белү, үз мөнәсәбәтеңне белдерү; 
–	сораулар ярдәмендә, план буенча яисә мөстәкыйль рәвештә өйрәнгән текстны үз сүзләрең белән сөйләү;
–	текстны дәвам итеп, үзгәртеп сөйләү;
–	программада тәкъдим ителгән темалар буенча тиешле эзлеклелектә сөйләү;
–	төрле вакыйгалар, яңалыклар турында хәбәр итү;
–	персонажларны тасвирлау.
тыңлап аңлау:
–	сүзләрне, җөмләләрне тулысынча яки өлешчә тыңлап аңлау; 
–	сыйныфташларыңның сөйләмен тыңлап аңлау һәм аларга үз фикереңне аңлату, алар белән әңгәмә кору, әңгәмәдә катнашу;
–	тәкъдим ителгән текстны тыңлап, эчтәлеге буенча сорау җөмләләр   төзү, сорауларга җавап бирү; 
–	зур булмаган аутентив яки адаптацияләнгән әдәби әсәрләрдән өзекләрне, мәгълүмати характердагы текстларны, вакытлы матбугат язмаларын аңлап, эчтәлеге буенча фикереңне әйтү.
уку:
–	татар теленең әйтелеш нормаларын саклап, сәнгатьле һәм аңлап уку;
–	текстның эчтәлегенә нигезләнеп, контекст буенча яңа сүзләрнең мәгънәсен аңлау;
–	күрмә-символик мәгълүматлы, иллюстрацияле, таблицалы текстлар белән эшләү күнекмәләренә ия булу;
–	текст укыганда, кирәкле мәгълүматны аерып алу, системага салу, чагыштыру, анализлау, гомумиләштерү, интерпретацияләү һәм үзгәртү кебек эшчәнлекләрне үзләштерү;
–	текстның эчтәлегенә нигезләнеп, контекст буенча яңа сүзләрнең мәгънәсен аңлау.
язу:
–	өйрәнелгән темалар буенча актив кулланылышта булган сүзләрне дөрес язу;
–	конкрет бер тема буенча хикәя төзеп язу;
–	прагматик текстлар (рецептлар, белдерүләр, афиша һ.б.), эпистоляр жанр текстларын (шәхси һәм рәсми хатлар, котлаулар һ.б.) төзеп язу;
–	үзеңне борчыган проблемага карата фикерләреңне язмача җиткерү;
–	тәкъдим ителгән текстның эчтәлегенә нигезләнеп, аны үзгәртеп яки дәвам итеп язу.

2.Укыту предметының төп эчтәлеге
Укыту предметының эчтәлеге укучыларның яшь үзенчәлекләре буенча кызыксынуларын, аралашу ихтыяҗларын, психо-физиологик мөмкинлекләрен исәпкә алып сайланды. Эчтәлек төп универсаль уку гамәлләрен үстерүгә, аларда  шәхси кыйммәтләр формалаштыруга хезмәт итә һәм түбәндәге темаларны үз эченә алды:
1.	Мәктәп тормышы.  Дәресләр расписаниесе, дәресләр әзерләү, билгеләр, яхшы уку кагыйдәләре. Уку-язу әсбаплары, аларны тәртиптә тоту. Китаплар дөньясы, китапханәдә. Яхшы уку серләре. Интернет аша үз белемеңне күтәрү. Белем алу һәм тормышта үз урыныңны табу проблемасы.
2.	Мин – өйдә булышчы.  Өйдәге эшләр. Кибеткә бару, ашамлыклар, җиләк-җимеш, кием-салым сатып алу. Өйдәге хезмәттә катнашу, кешеләргә бәя бирү. Яхшы эшләр өчен мактау.
3.	Минем дусларым, минем яшьтәшләрем. Минем иң якын дустым. Дусның характер сыйфатлары. Дуслар белән бергә ял итү. Дустымның мавыгулары. Дуслык кадере. Чын һәм ялган дуслык.
	Яшьтәшләрнең тышкы кыяфәте һәм эчке сыйфатлары. Матур киенү серләре. Яшьтәшләр белән аралашу кагыйдәләре, дуслашу серләре. Яшүсмерләрнең мөнәсәбәтендә алдашу, ялганлашу. Яшүсмерләрнең файдалы хезмәттә катнашуы, гаилә бюджетына үз өлешләрен кертә алуы.
4.	Ял итү. Буш вакыт: файдалы,  файдасыз үткәрү. Яраткан шөгыльләр: музыка, бию, рәсем ясау, уку һ.б. Кәрәзле телефон куллану, компьютерга бәйлелек. Виртуаль аралашуның төрле ысуллары. Ял көннәре. Ял итү урыннары (кино,театр, парк, кафэ һ.б.) Караган фильм, андагы геройлар. Музыка һәм сынлы сәнгать, театр һәм кино белән кызыксыну. Сәяхәт итү.
5.	Өлкәннәр һәм без. Өлкәннәр һәм кечкенәләрнең гаиләдә үзара мөнәсәбәтләре. Өлкәннәрне хөрмәтләү. 
6.	Бәйрәмнәр. Бәйрәм белән котлау. Кунаклар чакыру. Бәйрәм табынын әзерләү. Кунакларны сыйлау, кыстау. Яраткан ризыклар.Табын янында үз-үзеңне тоту кагыйдәләре. Туган көн. Туган көн уеннары. Милли бәйрәмнәр. Милли ризыклар.  Ашамлыклар һәм эчемлекләр. Төрле рецептлар.
7.	Без спорт  яратабыз. Сәламәт булу кагыйдәләре. Җәйге, кышкы спорт төрләре. Мәктәптә спорт ярышлары. Спорт белән шөгыльләнү. Зарарлы гадәтләр. Табипта. 
8.	Табигать һәм без. Татарстанның табигате. Ел фасыллары. Табигатьне саклау, экология  проблемалары. Үсемлекләр, кошлар дөньясы. Дүрт аяклы дусларыбыз. 
9.	Туган җирем – Татарстан. Татарстанның дәүләт символикасы, географик урыны, климаты, табигате. Татарстанда яшәүче милләтләр. Татарстанның башкаласы – Казан. Истәлекле урыннары. Татар сәнгатенең күренекле вәкилләре. Татарстанның  Бөек Ватан сугышы вакытында җиңүгә керткән өлеше.
10.	Һөнәр сайлау. 
Һөнәр сайлау проблемасы. Хезмәт базарындагы ихтыяҗ. Яшүсмерләрнең эшкә урнашуы. Үзең яшәгән төбәктәге колледжлар, техникумнар, аларда әзерләнә торган һөнәрләр.

                  Лингвистик белемнәр аларны куллану күнекмәләре

Сөйләмнең лексик ягы	
Программа кысаларындагы аралашу тематикасына караган 1000 гә якын лексик берәмлекләрне тану һәм куллана белү. Татар сөйләм этикеты берәмлекләре. Клишелар.  Татар һәм рус телләре өчен уртак сүзләр. Алынма сүзләр. Сүз ясалышы ысуллары: парлы, кушма һәм тезмә сүзләр. Иң продуктив сүз ясагыч кушымчалар. Күп мәгънәле сүзләр. 
Сөйләмнең грамматик ягы
	Аралашуда киң кулланылышта йөргән мөстәкыйль сүз төркемнәрен тану һәм куллану. 
Исем. Ялгызлык һәм уртаклык  исемнәр. Исемнәрнең тартым категориясе, килеш белән төрләнеше. Исемнәрнең ясалышы (тамыр, парлы, тезмә, кушма, кыкартылма). Исемнәргә кушымчалар ялгану тәртибе.
Сыйфат. Сыйфатның гади, чагыштыру һәм артыклык дәрәҗәләре. Ясалма сыфатлар. 
Сан. Микъдар һәм тәртип саннары (1000 гә кадәр). 
Рәвеш. Рәвеш төркемчәләреннән саф (тиз, акрын, җәяү һ.б.), күләм-чама (күп, аз, бераз), охшату-чагыштыру (татарча, русча, зурларча һ.б.), вакыт (иртәгә, бүген, җәен, кичен һ.б.), урын (анда, монда, якында, еракта, уңга, сулга һ.б.).    
Алмашлык.  Зат, сорау, күрсәтү (бу, әнә, менә), билгеләү (барлык, бөтен, үз, һәр), билгесезлек (әллә кем, әллә нинди, кайбер), юклык (беркем дә, бернәрсә дә, һич) алмашлыклары. 
Фигыль. Хикәя фигыль. Хикәя фигыльнең хәзерге, билгеле һәм  билгесез үткән заман, билгеле һм билгесез киләчәк   заман формалары, барлыкта һәм юклыкта зат-сан белән төрләнеше. 
Боерык фигыль. Боерык фигыльнең 2, 3 зат берлек һәм күплек сан формалары. Боерык фигыльләрдә басым үзенчәлеге. 
Теләк фигыль.  Теләк фигыльнең 1 нче зат берлек һәм күплек сан формалары.
Шарт фигыль. Шарт фигыльнең барлыкта һәм юклыкта зат-сан белән төрләнеше. 
Аналитик фигыльләр. Процессның башлануын, дәвам итүен, тәмамлануын (укый башлады, укып тора, укып бетерде), теләкне (барасым килә), мөмкинлек/мөмкин түгеллекне (бара алам, бара алмыйм)  белдерә торган модаль мәгънәле аналитик формалы фигыльләрнең сөйләмдә кулланылышы.
Исем фигыль. Исем фигыльләрнең сөйләмдә тартым белән кулланылышы.
Инфинитив.Инфинитив формасының модаль сүзләр белән (кирәк (түгел), тиеш (түгел), ярый (ярамый) сөйләмдә кулланылышы. 
	Сыйфат фигыль. Хәзерге һәм үткән заман сыйфат фигыльнең -учы/-үче; -а/-ә,-ый/-и торган; -ган/-гән,-кан/-кән  формалары.
Хәл фигыль. Хәл фигыльнең -ып/-еп/-п; -гач/-гәч, -кач/-кәч; -ганчы/-гәнче, -канчы/-кәнче формалары. 
Ярдәмлек сүз төркемнәре
Бәйлекләр: белән, турында, өчен, кебек кадәр, соң, аша. Бәйлекләрнең исемнәр һәм алмашлыклар белән кулланылышы. 
Бәйлек сүзләр: алдында, артында, астында, өстендә, эчендә, янында. Бәйлек һәм бәйлек сүзләрнең җөмләдә кулланылышы.
Теркәгечләр. Җыючы теркәгечләр: һәм, да – дә, та – тә,; каршы куючы теркәгечләр: ләкин, тик, әмма, ә; ияртүче теркәгечләр: чөнки, әгәр.
Кисәкчәләр: -мы/-ме, бик, түгел, тагын, әле. Кисәкчәләрнең дөрес язылышы, сөйләмдә кулланылышы.
Синтаксис
Җөмләнең төп коммуникатив төрләре: хикәя, сорау, боеру җөмләләр.  Татар җөмләсендә сүз тәртибе. Раслау һәм инкарь җөмләләр. Гади фигыль хәбәрле (Мин татарча беләм), исем хәбәрле (Безнең гаиләбез тату) һәм тезмә фигыль хәбәрле (Мин укырга яратам) гади җөмлә. Гади җәенке җөмләләр. Тиңдәш кисәкле җөмләләр. Һәм, ә, ләкин, чөнки теркәгечләренең җөмлә төзүдә  кулланылышы. 
Иярчен кушма җөмләләрнең киң кулланылышта йөргән аналитик һәм синтетик төрләре:  вакыт,  урын, максат,  сәбәп, шарт, кире җөмләләр.
Иярченле кушма җөмләләрнең түбәндәге аналитик һәм синтетик төрләрен сөйләмдә куллану:
–	иярчен вакыт җөмләнең кайчан-шунда (шул вакытта, шул чагында) парлы мөнәсәбәтле сүзләре ярдәмендә ясалган аналитик төре; 
–	иярчен вакыт җөмләнең хәл фигыльнең -гач/-гәч, -ганчы/-гәнче формалары ярдәмендә ясалган  синтетик төре;
–	 иярчен урын җөмләнең  кайда-шунда, кая-шунда, кайдан-шуннан  парлы мөнәсәбәтле сүзләре ярдәмендә ясалган аналитик төре; 
–	иярчен максат җөмләнең    өчен  бәйлеге белән ясалган синтетик формасы;
–	иярчен сәбәп җөмләнең  шуңа күрә, шул сәбәпле ялгызак мөнәсәбәтле сүзләре белән ясалган  аналитик төре;
–	иярчен  шарт җөмләнең  шарт фигыль кушымчасы ярдәмендә ясалган синтетик төре.

3.	Үрнәк тематик планлаштыру
Курс эчтәлеге, якынча сәгатьләр саны	Укучы эшчәнлеге төрләренә характеристика	
Мәктәп тормышы. (70 сәгать)
Уку хезмәте, дәресләр расписаниесе, өй эшен эшләү, дәрестә катнашу.  Уку-язу әсбаплары, аларны тәртиптә тоту. Яхшы уку серләре.
Китаплар дөньясы. Китапханәдә. Үз белемеңне күтәрү. Белем алу һәм тормышта үз урыныңны табу проблемасы	Яңа уку елы башлану, аңа әзерлек, мәктәп турында фикер алышу.
Дәресләр расписаниесе турында хәбәр итү; билгеләр, өй эшләре,  яхшы уку өчен кирәкле сыйфатлар, интернет челтәре аша үз белемеңне күтәрү, белем алу турында сөйләшү. Укылган китап, аның авторы турында фикер белдерү. 
Китап укырга киңәш бирү; китапханәгә, китап кибетенә бару теләге белдерү; башкаларда китап укуга кызыксыну уятып, сөйләшүгә чакыру. Китапханәчедән кирәкле мәгълүмат алу.
Белем алу һәм тормышта үз урыныңны табу проблемасы буенча үз фикереңне әйтү.	
Мин – өйдә булышчы. (50 сәгать)
Өйдәге эшләр. Хезмәт бүленеше. Киңәшләр. Без бергә эшлибез. Ашамлыклар һәм киемнәр кибетендә. Кешенең хезмәтенә бәя. 	Өйдәге эшләр турында сөйләшү. 
Өй эшләрендә үзеңә булышырга, ярдәм итәргә сорау, нәрсә эшләргә кирәк икәнен әйтү. Яхшы эшләр өчен рәхмәт белдерү һәм  мактау. Кешенең хезмәттә катнашуын бәяләү.
Ашамлыклар һәм киемнәр кибетендә сөйләшү.	
Минем дусларым, минем яшьтәшләрем. (55 сәгать)
Иң якын дус. Дусның характер сыйфатлары, мавыгулары. Дуслар белән бергә ял итү. Дуслашу серләре.
Яшьтәшләрнең тышкы кыяфәте һәм эчке сыйфатлары. Яшьтәшләр белән аралашу кагыйдәләре. Яшүсмерләрнең мөнәсәбәтендә алдашу, ялганлашу. Яшүсмерләрнең файдалы хезмәттә катнашуы.	Дус, аның характер сыйфатлары турында сөйләү.
Бергә ял итү, мавыгулар турында сөйләшү. 
Чын дуслык турында фикер алышу, фикерләреңне дәлилләү. Яшьтәшләрнең тышкы һәм эчке сыйфатлары турында сөйләшү.
Яшүсмерләрнең файдалы хезмәттә катнашуы турында аргументлар китереп фикер белдерү.
Дусларны бәйрәмгә, туган көнгә чакыру.	
Ял итү. (55 сәгать) Буш вакыт: файдалы,  файдасыз үткәрү. Компьютерга бәйлелек. Виртуаль аралашуның төрле ысуллары. Ял көннәре. Ял итү урыннары (кино,театр, парк, кафэ һ.б.) Караган фильм, андагы геройлар. Музыка һәм сынлы сәнгать, театр һәм кино белән кызыксыну. Сәяхәт итү. 
	Буш вакыт, аны файдалы,  файдасыз үткәрү, яраткан шөгыльләр, сәяхәт итү турында фикер алышып сөйләшү.
Гаджетомания, компьютерга бәйлелек, кәрәзле телефоннар куллану, виртуаль аралашуның төрле ысулларын куллануга караш белдереп сөйләү.
Ял көннәре, ял итү урыннары (кино,театр, парк, кафэ һ.б.) турында сөйләшү.
Яраткан музыка, спектакль һәм фильмнар турында сөйләү.	
Өлкәннәр һәм без. (15 сәгать) Өлкәннәр һәм кечкенәләрнең гаиләдә үзара мөнәсәбәтләре. Өлкәннәрне хөрмәтләү. 
	Өлкәннәр һәм кечкенәләрнең гаиләдә үзара мөнәсәбәте, үзара хөрмәте турында сөйләшү. 
Гаиләдә өлкәннәргә ничек ярдәм итү турында сөйләү, башкалардан сораштыру.	
Бәйрәмнәр. (20 сәгать)  Милли бәйрәмнәр. Туган көн. Кунакта.  Яраткан ризыклар. Табын янында үз-үзеңне тоту кагыйдәләре. 	Милли бәйрәмнәр, туган көн турында сөйләү. Бәйрәм белән котлау; кунаклар чакыру.
Табын әзерләү, яраткан ризыклар, табын янында үз-үзеңне тоту кагыйдәләрен турында сөйләшү, фикер алышу.	
Без спорт  яратабыз. (46 сәгать)  Сәламәт булу кагыйдәләре. Җәйге, кышкы спорт төрләре. Мәктәптә спорт ярышлары. Спорт белән шөгыльләнү. Зарарлы гадәтләр. Табипта.	Сәламәт яшәү кагыйдәләре турында фикер алышуда катнашу. 
Җәйге, кышкы спорт төрләре, яраткан спорт төрләре, мәктәптә спорт бәйрәмнәре турында хәбәр итү.
Спорт түгәрәкләренә йөрү, спорт чараларын, тапшыруларын карау турында фикер алышып сөйләшү. 
Зарарлы гадәтләрнең сәламәтлеккә китергән зыяны турында дәлилләр китереп сөйләү.
Табиб белән әңгәмә кору. 	
Табигать һәм без. (56 сәгать)  Татарстанның табигате. Ел фасыллары. Табигатьне саклау, экология  проблемалары. Үсемлекләр, кошлар дөньясы. Дүрт аяклы дусларыбыз. 
	Туган як табигатен, ел фасылларын сурәтләп сөйләү.
Табигатьнең файдасы, кешенең табигатькә йогынтысы, бүгенге экологик проблемалар, табигатькә сак караш турында фикер алышып сөйләшү. 
Табигатьне саклау турында киңәшләр бирү.
Дүрт аяклы дусларыбызның токымнары,  кыяфәтләре, гадәтләре турында мәгълүмат бирү.	
Туган җирем – Татарстан. (85 сәгать)   Татарстанның дәүләт символикасы, географик урыны, климаты, табигате. Татарстанда яшәүче милләтләр. Татарстанның башкаласы – Казан. Истәлекле урыннары. Татар сәнгатенең күренекле вәкилләре. Татарстанның  Бөек Ватан сугышы вакытында җиңүгә керткән өлеше.
	Татарстанның дәүләт символикасы, географик урыны, климаты, табигате турында хәбәр итү. 
Татарстанда яшәүче милләтләр, Татарстанның башкаласы – Казан шәһәре турында сөйләү.
Казан шәһәрендәге истәлекле урыннар, музей-театрлар һәм башка ял итү урыннары турында хәбәр итү, сорау.
Татар сәнгатенең күренекле вәкилләре турында сөйләшү.
Татарстанның  Бөек Ватан сугышы вакытында җиңүгә керткән өлеше, Советлар Союзы геройлары, Муса Җәлилнең күрсәткән батырлыгы турында сөйләү.
Бүгенге сугыш ветераннары, аларга хөрмәт күрсәтү турында фикер алышу.	
Һөнәр сайлау. (35 сәгать)
Һөнәр сайлау проблемасы. Хезмәт базарындагы ихтыяҗ. Яшүсмерләрнең эшкә урнашуы. Үзең яшәгән төбәктәге колледжлар, техникумнар, аларда әзерләнә торган һөнәрләр.	Һөнәр сайлау проблемасы турында фикер алышу.
Киләчәк профессияңне дөрес сайларга кирәклеге турында дәлилләп, сөйләшүдә катнашу.
Төрле һөнәрләр турында диалогик сөйләм оештыру.	

10-11 нче сыйныфларда “Татар теле” предметын укыту буенча 
үрнәк программа
Татарстан Республикасы мәктәпләре өчен урта (тулы) гомуми белем бирү баскычында татар теле предметын укытуга  68 сәгать билгеләнә. Шулай ук, базис укыту планында һәр сыйныфта сәгатьләр саны бүленеше күрсәтелә:
Х сыйныф – 1 сәгать – 34 сәгать;
ХI сыйныф – 1 сәгать – 34 сәгать.
           Югары баскычта рус телле балаларга татар теле укыту максатлары берничә аспектны үз эченә ала: белем бирү, танып белү, үстерү, тәрбия.
Белем бирү:
•	коммуникатив компетенция, татар телендә сөйләшүчеләр белән телдән яки язмача аралашу күнекмәләре булдыру: коммуникатив бурычлар куя һәм хәл итә белү;
•	адекват рәвештә аралашуның вербаль һәм вербаль булмаган чараларыннан,  сөйләм этикеты үрнәкләреннән  файдалана алу, итәгатьле һәм киң күңелле әңгәмәдәш булу.
Укучылар 1-9 нчы сыйныфларда алган белемнәрен тагын да тулыландыралар, киңәйтәләр, гомумиләштерәләр. Урта баскычта өйрәнелгән темалар буенча сөйләшә белүдән тыш, Татарстанның экономик үсеше, фәнни һәм мәдәни үсеше, халыкара элемтәләре, Россиядә һәм дөньяда тоткан урыны, Татарстанның югары уку йортлары, Татарстандагы яшьләр хәрәкәтләре турында иркен аралашуга чыгару максат итеп куела. Шулай ук укучыларны кызыксындырган, борчыган мораль проблемалар буенча да әңгәмәгә керә белүләре күзаллана. Гомумән алганда, 1-9 нчы сыйныф программасын кабатлау, программа темалары буенча сөйләмне камилләштерү күз алдында тотыла.

Танып белү – 
Татарстан Республикасында яшәүче һәр милләт кешесе үз халкының һәм янәшәдә яшәүче башка милләтләрнең бәйрәмнәрен, традицияләрен аңларга, хөрмәт итәргә, әдәбият-сәнгать вәкилләренең иҗади казанышлары белән үзенең рухи үсешен баета алу мөмкинлегеннән файдаланырга тиеш.
 Татар теле өйрәнүне  – “башка дөньяга тәрәзә ачу” булырлык һәм шуның аркылы укучының  үз яшәешен  тулырак аңлавына ярдәм итәрлек итеп оештыру зарур. 
Үстерү –
Шәхеснең белемле булуы, тәрбиялелек һәм аның фикерләү сәләте үсеше дәрәҗәсеннән дә тора. Югары баскычта балаларның психик үсешен фикерләүне үстерү белән бәйле психик функцияләр: логик фикерләү, сәбәп-нәтиҗә бәйләнешләрен табу, индуктив һәм дедуктив фикер йөртүне үстерүгә аеруча игътибар таләп ителә. Үзләштерү процессы уңышлылыгының алшарты булган универсаль уку гамәлләрен куллана белүне камилләштерү – төп максатларның берсе. 
Тәрбия –
Укучыларның тиешле дәрәҗәдәге тәрбиялелегеннән башка укыту процессын оештыру мөмкин түгел. Шуңа күрә программа эчтәлеген сайлаганда, материалның тәрбияви мөмкинлекләре исәпкә алынды: сөйләм предметы булган әхлакый проблемалар аша укучының үзенә һәм үзенең әйләнә-тирәсендәге кешеләргә карата, тормыштагы яшәеш проблемаларына карата шәхси кыйммәтләр формалаштыру максат итеп куелды. 

1.	Укытуның планлаштырылган нәтиҗәләре
Күрсәтелгән максатлар нигезендә татар теле укытуның планлаштырылган нәтиҗәләре билгеләнде.
Укытуның шәхескә кагылышлы нәтиҗәләре:
•	урта   гомуми белем бирү мәктәбендә телне гамәли үзләштерү нәтиҗәсендә укучыларда татар теленең күп мәдәниятле дөньядагы роле һәм мөһимлеге турында күзаллаулар формалашу;
•	татар мәдәниятенең укучылар  өчен булган катламы белән  танышу, башка мәдәнияткә карата ихтирам хисе уяну, аларда ватанпәрвәрлек хисе уяну;
•	әхлакый кагыйдәләрдә ориентлашу, аларны үтәүнең мәҗбүрилеген аңлау; шәхесара һәм мәдәниятара аралашуда  татар теленә карата ихтирамлы караш булдыру һәм аны яхшы өйрәнү теләге туу. 
Укытуның метапредмет нәтиҗәләре
Урта белем бирү баскычында татар теле һәм әдәбиятын укыту, танып белү чарасы буларак,  укучыларның фикер йөртү,  интеллектуаль һәм иҗади сәләтләрен үстерүгә, шулай ук, реаль тормышта туган проблемаларны хәл итү өчен кирәк булган универсаль уку гамәлләрен (танып белү, регулятив, коммуникатив) формалаштыруга хезмәт итә. 
Танып белү гамәлләре:
–	төп төшенчәләрне аера белү, гомумиләштерә, аналогия таба, классификация нигезләрен билгели белү, сәбәп-нәтиҗә бәйләнешләрен күрә, логик нәтиҗәләр ясый белү кебек күнекмәләргә ия булу;
–	теләсә нинди эшчәнлектә беренче проблеманы аерып ала, аның чишелеш юлларын билгели, иң эффектив чишелеш юлын күрә белү;
–	үз эшчәнлегеңә рефлексия ясый, адекват бәя бирә һәм әлеге проблема чишелешен тагын да нәтиҗәлерәк итү өчен үзеңә нәрсә эшләү, нинди юнәлештә камилләшү зарурлыгын ачыклый белү;
–	сүзлекләр, башка эзләнү схемаларын актив куллана белү сәләтләре булу;
–	уку һәм танып-белү мәсьәләләрен чишү өчен билге, символ, модель, схемаларны  үзгәртү һәм куллана белү;
–	уку мәсьәләләрен чишү өчен кирәкле информацион ресурсларны ИКТ чаралары аша  эзли  һәм максатчан куллана белү.
 Регулятив гамәлләр:
–	мөстәкыйль рәвештә максатка ирешү юлларын, шулай ук альтернатив юлларын планлаштыра белү;
–	уку һәм танып-белү  гамәленең эффектив юлларын сайлап ала белү;
–	үзконтроль нигезләрен яхшы белү, уку һәм танып-белү процессында үзбәя, карар кабул итүне аңлы рәвештә сайлый белү;
–	үз эшчәнлегеңне планлаштыруга кирәк булган фикерләреңне, хисләреңне белдерү өчен кирәк булган тел чараларын аңлы рәвештә куллана белү. 
Коммуникатив гамәлләр: 
–	укучының яшьтәшләре белән бердәм эшчәнлекне оештыра, парларда, индивидуаль һәм төркемдә эшли белү күнекмәсе булу;
–	дәлилле итеп үз фикереңне башкаларга җиткерә белү, өлкәннәр һәм яшьтәшләрең белән продуктив уртак гамәл оештыра белү; 
–	аралашудан соң коммуникатив максатка ирешү турында бәяләмә, йомгак ясау һәм аны дәлилли белү.

 Укытуның предмет нәтиҗәләре
Монологик сөйләм:
•	программа кысаларындагы эчтәлек буенча әңгәмәдәшеңнең  сөйләмен аңлый, аңа үз карашыңны әйтә, яңа мәгълүматны чагыштыра һәм бәяли белү;
•	гади һәм кушма җөмләләрне кулланып, тормышта булган хәлләр, ишеткән яңа мәгълүматлар, үзеңне борчыган проблемалар турында хәбәр итә белү;
•	программада тәкъдим ителгән әхлакый проблемалар буенча үз фикереңне белдерә белү.
Диалогик сөйләм:
•	аралашу процессында төрле репликаларны кулланып, үз фикереңне әңгәмәдәшеңә аңлата белү;
•	конкрет проблема буенча әңгәмәдәшең белән бәхәсләшә һәм үз фикереңне дәлилли белү;
•	программада тәкъдим ителгән проблема буенча әңгәмәдәшләрең белән иркен аралашуга чыгу.
Тыңлап аңлау: 
•	программада тәкъдим ителгән эчтәлек нигезендә  төрле төрдәге тыңлап аңлау күнегүләрен үти белү; сүзләрне, җөмләләрне  ишетеп тәрҗемә итә белү; зур булмаган аутентив яки адаптацияләнгән  әдәби әсәрләрдән өзекләрне, мәгълүмати характердагы текстларны, вакытлы матбугат язмаларын тыңлап аңлап, эчтәлеге буенча фикер әйтү, аралашуга чыгу;
•	әңгәмәдәшеңнең татарча сөйләмен тулысынча аңлау, теле-радио тапшыруларны тыңлап, өлешчә аңлау.
Уку:
•	уку текстларын татар теленең әйтелеш нормаларын саклап, сәнгатьле һәм аңлап уку;
•	укыган текстның эчтәлеген логик бөтеннәргә бүлә белү, план төзи белү
Язу:
•	укылган әсәр, андагы проблема буенча үз фикереңне язмача җиткерә белү;
•	күргән һәм ишеткән турында хикәяләп язу;
•	рәсми кәгазьләрне (гариза, автобиография, характеристика, резюме) яза белү; 
•	әхлакый проблемага карата үз фикерләреңне язу, иҗади биремнәр үтәү.

2.	Уку предметының төп эчтәлеге 
Сөйләмнең предмет эчтәлеге
Татарстан республикасы. Хәзерге икътисад шартларында  Татарстанның экономик, мәдәни һәм сәнгать  казанышлары. Халыкара багланышлар. Халыклар дуслыгы. Татар теленең дөньякүләм урыны. Казанның тарихи һәм истәлекле урыннары. Татар халкының якты йолдызлары (композиторлар, рәссамнар, җырчылар, артистлар, шагыйрьләр, язучылар). Күренекле шәхесләр турында кыскача белешмә бирә белү. Татарстанның бөтендөнья спорт үсешенә керткән өлеше. Татарстандагы яшьләр хәрәкәтләре.
Белем һәм тормыш. Киләчәккә юл сайлау. Теләк һәм мөмкинлекләр. Югары уку йортлары һәм без сайлаган  һөнәрләр. Татарстан Республикасының  Милли китапханәсе. Казан университетының Н.И.Лобачевский исемендәге фәнни китапханәсе. 
Һөнәр сайлау. Икътисади тормыш. Һөнәр сайлауда туган проблемалар. Яңа һөнәрләр. Без сайлаган профессияләр, аларга куелган таләпләр. 
Дуслык. Дуслар белән аралашу. Дусларга хас уңай һәм тискәре сыйфатлар, дус була белү, дуслар белән аралашу серләре. Дуслыкта кызларның һәм егетләрнең роле. 
Беренче хисләр, гаилә кору. Саф хисләр, беренче хисләр, аларга сак караш. Яшьләрнең үзара аралашу әдәбе. Бергә ял итү. Катнаш гаиләләр, аларның киләчәге. Балаларны ярату, саклау, ата-ананың балалар алдындагы, балаларның ата-аналар алдындагы бурычы. Ятим балалар. 

Тел чаралары һәм аларны куллану күнекмәләре

Грамматика. 
Аерым сүз төркемнәренә хас грамматик формаларның татар һәм рус телләрендә тәңгәл килү-килмәвен белү: татар телендә исемнең род категориясе булмавы һәм аның лексик берәмлекләр белән бирелеше; татар телендә исемнең тартым категориясе булуы һәм аның рус телендә бирелеше; татар телендә хикәя фигыльнең заман формаларының мәгънәви үзенчәлекләре; татар телендә фигыльнең вид категориясе булмавы һәм аның аналитик  формалар белән бирелеше; татар телендә сыйфатның сыйфатланмыш белән ярашмавы; бәйлек һәм бәйлек сүзләрнең татар телендә сүздән соң килүе; татар сөйләмендә кисәкчәләр; татар телендә саннарның һәм сыйфатларның исем янында төрләнмәве.

Синтаксис. Пунктуация.
Җөмләдә сүзләрне бәйләүче чараларны гамәли куллана белү.
Татар телендәге хикәя җөмләнең хәбәр белән тәмамлану үзенчәлеген истә тотып, сөйләм оештыра алу.
Татар җөмләсендә сөйләм яңалыгының хәбәр алдында урнашуын белү. (Бүген безгә кунаклар килә. Кунаклар безгә бүген килә. Кунаклар бүген безгә килә).
Иярченле кушма җөмләләрнең сөйләмдә актив кулланыла торган  төрләреннән файдалана алу. 
 Язма сөйләмдә тыныш билгеләрен дөрес куя белү: ия белән хәбәр арасында сызык; җөмләнең аерымланган кисәкләре, модаль сүзләр, тиңдәш кисәкләр янында, тезмә һәм ирченле кушма җөмләләрдә тыныш билгеләре. Диалог һәм туры сөйләм янында тыныш билгеләре. 

3.	Үрнәк тематик планлаштыру
Курс эчтәлеге, якынча сәгатьләр саны	Укучы эшчәнлеге төрләренә характеристика	
Татарстан республикасы. (10 сәгать)  Татарстанның географик урыны, табигате. Хәзерге икътисад шартларында  Татарстанның экономик, мәдәни һәм сәнгать  казанышлары. Халыкара багланышлар. Халыклар дуслыгы. Татар теленең дөньякүләм урыны. Казанның тарихи һәм истәлекле урыннары. Татар халкының якты йолдызлары (композиторлар, рәссамнар, җырчылар, артистлар, шагыйрьләр, язучылар). Күренекле шәхесләр турында кыскача белешмә бирә белү. Татарстанның бөтендөнья спорт үсешенә керткән өлеше. Татарстандагы яшьләр хәрәкәтләре.	Татарстанның географик урыны, табигате турында сөйләү. 
Хәзерге икътисад шартларында  Татарстанның экономик, мәдәни һәм сәнгать  казанышлары турында хәбәр итү. 
Татарстанда яшәүче милләтләр, Татарстанның башкаласы – Казан шәһәре, истәлекле урыннары, музей-театрлар  һәм башка ял итү урыннары турында сөйләшү.
Татар сәнгатенең күренекле вәкилләре турында кыскача белешмә бирү.  
Татарстанның бөтендөнья спорт үсешенә керткән өлеше турында сөйләшү.
Татарстандагы яшьләр хәрәкәтләре турында сөйләү.	
Белем һәм тормыш. (14 сәгать)   Киләчәккә юл сайлау. Теләк һәм мөмкинлекләр. Югары уку йортлары һәм без сайлаган  һөнәрләр. Татарстан Республикасының  Милли китапханәсе. Казан университетының Н.И.Лобачевский исемендәге фәнни китапханәсе. 
	Киләчәккә сайлаган юлың, теләк һәм мөмкинлекләрең, киләчәккә ничек әзерләнүең турында, югары уку йортлары һәм сайланган  һөнәрләр турында сөйләшү. 
Казан дәүләт университеты китапханәсе, Н.И.Лобачевский исемендәге китапханә турында хәбәр итү. Күптеллелек, “Телләр белгән – илләр гизгән” проблемасы буенча әңгәмә кору. “Бүгенге тормышта конкурент шәхес нинди була?” проблемасы буенча сөйләшү.  	
Һөнәр сайлау. (12 сәгать)  
Икътисади тормыш. Һөнәр сайлауда туган проблемалар. Яңа һөнәрләр. Без сайлаган профессияләр, аларга куелган таләпләр.	Югары уку йортлары һәм без сайлаган  һөнәрләр, аларга куелган таләпләр, һөнәр сайлауның җаваплылыгы турында әңгәмә кору Бүгенге  икътисади тормыштагы яңа һөнәрләр, аларга төрле карашлар турында сөйләшү. Бүгенге мәктәптә борчыган проблемалар, БДИ, аңа яхшы әзерләнү һәм тапшыру өчен кирәкле сыйфатлар,чаралар турында сөйләшү.	
Дуслык. Дуслар белән аралашу. (11 сәгать)  Дусларга хас уңай һәм тискәре сыйфатлар, дус була белү, дуслар белән аралашу серләре. Дуслыкта кызларның һәм егетләрнең роле.	Кешеләрнең  уңай һәм тискәре сыйфатлары, яхшы һәм начар гадәтләре, дус була белү өчен кирәкле сыйфатлар турында сөйләшү, фикер алышу.
Дуслыкның тормышта кирәклеге, аны саклый белү, дуслар белән аралашу серләре турында дәлилләр китереп сөйләү, сөйләшү. 
Дуслыкта, мәхәббәттә кызларның һәм егетләрнең роле турында сөйләшү.  
	
Беренче хисләр, гаилә кору. (21 сәгать)  Саф хисләр, беренче хисләр, аларга сак караш. Яшьләрнең үзара аралашу әдәбе. Бергә ял итү. Катнаш гаиләләр, аларның киләчәге. Балаларны ярату, саклау, ата-ананың балалар алдындагы, балаларның ата-аналар алдындагы бурычы. Ятим балалар. 
	Саф хисләр, беренче хисләр, аларга сак караш турында әңгәмә кору.
“Дуслык белән мәхәббәт” проблемасы буенча әңгәмә кору. “Чын хисләр, чын ярату нинди була?” дигән проблема буенча сөйләшү. 
Дуслар белән бергә ял итү турында, дуслыкта, мәхәббәттә кызларның һәм егетләрнең роле турында сөйләшү.  
Гаилә кору өчен кирәкле шартлар, балаларны ярату, саклау турында сөйләшү.	

Рус телендә сөйләшүче балаларның татар теленнән белем һәм күнекмәләрен тикшерү төрләре.
Башлангыч сыйныф 
№	   Эш төрләре	Сыйныфлар	
		I	II	III	IV	
 1.	  Тыңлап аңлау	Сүзләр, сүзтезмә
ләр	0,1-0,2 минут	0,2-0,4
минут	0,3-0,5
минут	
2.	Диалогик  сөйләм	3 реплика	4 реплика	5 реплика	6 реплика	
3.	Монологик сөйләм	4 фраза	5 фраза	6 фраза	7 фраза	
 4.	Һәр тема буенча ара-лаша белү күнекмә-ләрен ситуатив күне-гүләр аша тикшерү	2	2	3	4	
5.	Уку	15-25 сүз	25-35 сүз	35-45 сүз	45-55 сүз	
6.	Язу:					
	күчереп язу (гади җөмлә)	1-2 җөмлә	3-4 җөмлә	4-5 җөмлә	5-6 җөмлә	
	сүзлек диктанты		5-6 сүз	7-8 сүз	8-9 сүз	
	Сочинение (өйрәнү характерында)			4-5 җөмлә	5-6 җөмлә	
5-9 нчы сыйныфлар
№	Эш төрләре	Сыйныфлар				
		5	6	7	8	9	
1.	Тыңлап аңлау	0,5-0,7 минут	0,8-0,9 минут	1 минут	1,2 минут	1,5 минут	
2.	Диалогик сөйләм 	5-6 реп-лика	6-7 реп-лика	7-8 реп-лика	9-10 репли
ка	11-12 реп-лика	
3.	Монологик сөйләм	7-8 фраза	8-10 фра-за	8-10 фра-за	10-12 фраза	10-12  фраза	
4.	Һәр тема буенча ара-лаша белү күнекмә-ләрен ситуатив күне-гүләр аша тикшерү	4	4	4	4	5	
5.	Уку	55-60сүз	60-70 сүз	70-80 сүз	80-90 сүз	90-95 сүз	
6.	Язу:						
	сүзлек диктанты	8-10сүз	10-15 сүз	15-18 сүз	18-22 сүз	22-25 сүз	
	Сочинение	5-7 җөм-лә	7-8 җөм-лә	8-9 җөмлә	9-10 җөмлә	10-12 җөмлә	
10-11 нче сыйныфлар
№	Эш төрләре	Сыйныфлар		
		10	11	
1.	Тыңлап аңлау	1,5-2,0 минут	2-2,5 минут	
2.	Диалогик сөйләм 	11-12 реплика	 13-14 реплика	
3.	Монологик сөйләм	10-12 фраза	12-14 фраза	
4.	Һәр тема буенча ара-лаша белү күнекмә-ләрен ситуатив күне-гүләр аша тикшерү	5	5	
5.	Уку	95-100 сүз	95-100 сүз	
6.	Язу:			
	сүзлек диктанты	25-27 сүз	28-30 сүз	
	сочинение	12-15 җөмлә	13-15 җөмлә