Казан университетында ике телле балаларның телләр үсеше тикшерелде
International Journal of Bilingual Education and Bilingualism журналында Education фән өлкәсендә “A characterization of language development in heritage speakers” дигән мәкалә дөнья күрде.
Бу өч ил – Италия, Словения һәм Россия галимнәренең уртак тикшеренүләре нәтиҗәсе. Автор коллективына галимнәр Надя Пул һәм Андреа Марини (Удина университеты), Дарья Полкина (Ла Салиенца Рим Университеты), Мартин Озбич (Любляна университеты) керде.
Россияне Казан федераль университеты доценты, Психология һәм мәгариф институтының гамәли һәм эксперименталь лингвистика кафедрасы мөдире, «Клиник лингвистика» фәнни лабораториясе мөдире Елена Горобец тәкъдим итте. Аларның тикшеренүләре Италиядә туган һәм үз ата-аналарыннан рус телен мирас итеп алган итальян-рус телле ике телле балаларның эш хәтеренә һәм тел күнекмәләренә багышланган.
Соңгы берничә елда бер телдән файдалану когнитив үсешкә уңай йогынты ясыймы, дигән сорауга карата кызыксыну арта. Күптән түгел системалы күзәтүдә тикшерүләрдә катнашучыларның 54,3%ы идарә итү күнекмәләрен бәяләү буенча бурычларга уңай йогынты ясавын, 28,3% катнаш нәтиҗәләр турында хәбәр итүен, ә 17,4% ы мондый уңай нәтиҗәгә каршы дәлил булуын хәбәр иттеләр.
Тикшеренүдә барлыгы 63 кеше катнашты. Алты бала иде итальян мәктәбендә укыган рус телен генә белүчеләр. Икетелле балалар (15 кеше) туганнан алып итальян һәм рус телләре белән таныш. Алар барысы да лингвистик катнаш гаиләләрдә туып үскән. Һәм 42 бала иде рус телле һәм итальян теле монотелле кешеләр, үз илләрендә (ягъни Россиядә һәм Италиядә) туып-үскән һәм үз илләрендә белем алган.
Икетеллеләрдә ике телне (рус һәм итальян) һәм монотеллеләрдә ике телне дә (рус һәм итальян) бәяләү өчен бер үк тест сериясендәге эквивалент формалар кулланылды. Вербаль булмаган логик фикерләү дәрәҗәсен, фонологик кыска вакытлы һәм эш хәтерен, шулай ук катнашучыларның тел күнекмәләрен бәяләү мәктәпләрдәге яки йортлардагы тын бүлмәдә, ата-аналар катнашында үткәрелде.
Гомумән алганда, икетелле кешеләр яхшыртылган вербаль эш хәтере күрсәттеләр.
Ике телле төркемдә катнашучыларның семантик йөгереклек, атау һәм лексик аңлау буенча үзләштерелгән лексик күнекмәләре бер телле төркемдәгеләр белән чагыштырганда, рус телендә шактый чикләнгән булып чыкты. Аларның сүзлек запасы, нигездә, урта һәм югары ешлыктагы сүзләрдән тора иде.
Хәзерге тикшеренү вербаль эш хәтерендә икетеллелекнең өстенлеген һәм алдагы гипотезаларның телнең хәтер һәм когнитив сәләтләренә потенциаль йогынтысы булуын раслады. Галимнәр ике телле балалар тарафыннан кулланыла торган телләрдә эквивалент тестлар кулланып төгәл лингвистик бәяләр үткәрү зарурлыгына басым ясыйлар.